2012

 Architectuur
Minister Bussemaker reikt Gouden Piramide uit aan Louise Vet (NIOO-KNAW)

Minister Bussemaker reikt de Gouden Piramide uit aan Louise Vet (NIOO-KNAW)

Winnaar 2012: het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW) te Wageningen

Op 24 november heeft minister Jet Bussemaker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, de Gouden Piramide 2012 uitgereikt aan het Nederlands Instituut voor Ecologie (NIOO-KNAW). Het instituut krijgt deze onderscheiding voor zijn nieuwe gebouw in Wageningen dat in 2011 in gebruik is genomen. De Gouden Piramide werd in ontvangst genomen door de directeur, professor Louise Vet. Naast de trofee bestaat de prijs uit een geldbedrag van 50.000 euro en een architectuurplaquette. Tijdens de uitreiking sprak minister Bussemaker over de belangrijke rol van opdrachtgevers: “Niet voor niets stimuleren we goed opdrachtgeverschap met deze onderscheiding. Opdrachtgever, ontwerper en gebruiker komen steeds dichter bij elkaar te staan. Niet alleen is de dialoog tussen deze drie partijen een voorwaarde voor een goed resultaat. Ook is de rol van de opdrachtgever en verdere professionalisering daarvan in deze tijd steeds belangrijker geworden.”

Nederlands Instituut voor Ecologie

Trappenhuis Nederlands Instituut voor Ecologie
Fotografie Claus en Kaan, Sebastian van Damme

Uit het juryrapport:

"De opgave van een nieuw gebouw voor het Nederlands Instituut voor Ecologie bood de opdrachtgever een uitgelezen kans om te laten zien waar het instituut voor staat. Met een gebouw waarin ecologische uitgangspunten waar mogelijk ook zelf in praktijk worden gebracht, kon letterlijk de daad bij het woord worden gevoegd.”
“De jury is erg onder de indruk van de manier waarop de opdrachtgever, in de persoon van de directeur professor Louise Vet, zich met hart en ziel heeft ingespannen om van het nieuwbouwproject iets bijzonders te maken. Ze deed dat met een stevige manier van leidinggeven, waarbij zij flink investeerde in het rechtstreekse contact met betrokkenen.”
“Nadat ze alle vijf de genomineerde projecten had bezocht, was de jury het er snel over eens dat er maar één winnaar mogelijk was. Een winnaar die heeft laten zien dat opdrachtgeverschap dat wordt gekenmerkt door bezieling en overtuiging, maar ook door de bereidheid om als het erop aankomt zekerheden los te laten, tot een prachtig en overtuigend resultaat kan leiden.”

Over het project

Het Nederlands Instituut voor Ecologie achtte het aan zijn stand verplicht om bij de ontwikkeling van zijn nieuwe onderkomen te streven naar een nieuwe standaard voor duurzaam bouwen. Om verzekerd te zijn van een frisse blik werd een architectenbureau gekozen dat zich op dit gebied nog niet eerder had onderscheiden. Bovendien mocht van het bureau, Claus en Kaan Architecten, een mooi en eigentijds ontwerp worden verwacht dat zich onttrekt aan clichébeelden van ‘groene’ architectuur.
De eis van duurzaamheid leidde onder meer tot een keuze voor het principe cradle to cradle. Dat betekent dat bouwmaterialen later – mocht het gebouw ooit worden gesloopt – opnieuw kunnen worden gebruikt, of op z’n minst kunnen worden teruggegeven aan de natuur.
Het gebouw zelf is tevens een proeftuin. Zo wordt er geëxperimenteerd met een gesloten waterkringloop, waarop ook de wc’s zijn aangesloten. Voedingsstoffen als fosfor kunnen zo worden teruggewonnen, terwijl een deel van de biomassa wordt omgezet in energie. Het groene dak heeft voorzieningen die onderzoek mogelijk maken, onder meer naar de soortenrijkdom van planten en dieren en naar technieken om levende planten stroom te laten opwekken.

Gouden Piramide omslag 2012
Omslag 2012

Publicatie

De beste inzendingen van de Gouden Piramide 2012 worden uitvoerig beschreven in de publicatie Visie en volharding van Uitgeverij 010 (ISBN 978 90 6450 7991). De Gouden Piramide is een initiatief van de ministeries van Infrastructuur en Milieu, Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, en Economische Zaken. De prijs wordt jaarlijks uitgereikt – in oneven jaren voor gebiedsontwikkeling en in even jaren voor architectuurprojecten.

Nominaties 2012

Onder leiding van Rijksbouwmeester Frits van Dongen heeft de jury uit 69 inzendingen, vijf opdrachtgevers genomineerd voor de Gouden Piramide 2012, de Rijksprijs voor inspirerend opdrachtgeverschap. Het thema van deze ronde is architectuur. Het Nederlands Instituut voor Ecologie heeft de Gouden Piramide gewonnen. De overige genomineerden zijn:

Dagbesteding Duinzone
Dagbesteding Duinzone boom, Noordwijk

’s Heeren Loo met de Dagbesteding Duinzone (Noordwijk)

Het perspectief van de cliënten, waarvan de meesten lijden aan een vorm van autisme, was het uitgangspunt voor de architectonische en landschappelijke opzet van de Dagbesteding Duinzone in Noordwijk. De opdrachtgever vroeg de ontwerpers van Onix zich grondig in de leefwereld van de gebruikers te verdiepen. De vormconcepten die hiervan het resultaat zijn, zijn onder meer ontleend aan de gefragmenteerde manier waarop autistische cliënten de ruimte ervaren. En omdat de cliënten in de visie van de opdrachtgever mooi zijn door hun imperfectie, is ook in de architectuur ernaar gestreefd om ‘de schoonheid van imperfectie’ tot uitdrukking te laten komen.
Drents Museum interieur
Interieur Drents Museum, Assen

Provincie Drenthe met het nieuw Drents Museum (Assen)

Een wedstrijd voor de uitbreiding van het Drents Museum in Assen werd gewonnen door architect Erick van Egeraat. Opvallend aan zijn ontwerp is dat de nieuwe expositievleugel grotendeels onder de grond is komen te liggen. Hierdoor kon op het dak, dat is samengesteld uit een aantal licht hellende vlakken, een tuinlandschap worden aangelegd dat deel uitmaakt van de doorlopende groene zone rond het museum. Het monumentale koetshuis is getransformeerd tot hoofdentree; om het contrast tussen oud en nieuw te accentueren, is het op een glazen plint geplaatst.
Avro filmt bij Emmas Hof

De Kunstuurfilmploeg aan het werk in Emma's Hof, Den Haag
Foto: Saskia Voest

Stichting Stadstuin Emma’s Hof met de Stadstuin Emma’s Hof (Den Haag)

Het Regentessekwartier in Den Haag is een aantrekkelijke woonwijk, maar met weinig groen. Tijdens een straatfeest in 2007 kwam het idee ter sprake om op een binnenterrein een openbare tuin aan te leggen op de plaats van een verpauperd pand. Zes buurtbewoners vormden daartoe een initiatiefgroep. Ze wisten de eigenaar van het pand, een projectontwikkelaar die er woningen wilde bouwen, ertoe te bewegen het terrein te verkopen. De initiatiefgroep werd een stichting, die erin slaagde bijna anderhalf miljoen euro bijeen te krijgen. De stadstuin, die in 2011 werd opgeleverd, werd aangelegd naar een ontwerp van Leonoor van der Linden - van Eck van Arcadis en bevat een huisje dat is ontleend aan een historisch koffiehuis in Wassenaar.
Ignatius Gymnasium Amsterdam
Ignatius Gymnasium Amsterdam, exterieur

Stichting VO Amsterdam-Zuid met het St. Ignatiusgymnasium (Amsterdam)

Nadat was besloten om het St. Ignatiusgymnasium te laten groeien van 500 naar 750 leerlingen, koos het schoolbestuur ervoor om niet te verhuizen, maar om het bestaande schoolgebouw uit te breiden. Zo kon de school ‘het kloppend hart’ van de woonwijk in Amsterdam-Zuid blijven. Het stelde de architecten voor de opgave om op dezelfde plek het dubbele aantal vierkante meters te realiseren, zonder dat dit ten koste zou gaan van het open karakter van het schoolgebouw. De vernieuwing is aangegrepen om het hele gebouw geschikt te maken voor eigentijdse werkvormen: niet alleen klassikaal onderwijs, maar ook individueel en in groepen. Het ontwerp is van Jurriaan van Stigt van LEVS Architecten uit Amsterdam.
Jury 2012 Duinzone

Jury 2012 vlnr:
Michiel Schaap, Milène Junius, Olof Koekebakker, Nynke-Rixt Jukema, Marlies Rohmer, Jord den Hollander, Michiel Hulshof, Walter Spangenberg en Frits van Dongen
Foto: Simone van Es

Jury 2012

Frits van Dongen, Rijksbouwmeester, voorzitter
Michiel Schaap is programmamanager bij Amvest, een ontwikkelende belegger. Na zijn studie aan de HTS werkte hij onder meer bij NS Vastgoed en IBC Vastgoed. In 2000 stapte Schaap over naar Amvest, waar hij zich toelegde op projectontwikkeling in en rond Amsterdam. In die hoedanigheid was hij intensief betrokken bij de ontwikkeling van IJburg, onder meer als directeur van het consortium Waterstad. Schaaps aanstelling als programmamanager volgde in 2009. Een belangrijk onderdeel van zijn portefeuille is het beleid van Amvest op het gebied van duurzaamheid.
In 1986, nadat hij zijn studie civiele techniek aan de Technische Universiteit Delft had voltooid, trad Walter Spangenberg in dienst bij ABT. In 1999 werd hij er directeur van de adviesgroep Constructies. Sinds 2008 vervult hij, samen met Frans van Herwijnen, de functie van algemeen directeur. Spangenberg trad op als constructief ontwerper van spraakmakende projecten als de bibliotheek van de TU Delft, het stadhuis van Alphen aan den Rijn en twee opvallende gebouwen aan het IJ in Amsterdam: het Muziektheater en het nieuwe filmmuseum EYE.
Milène Junius is sinds april 2010 wethouder van Delft, met in haar portefeuille onder meer economie, verkeer, cultuur en de Spoorzone (die tevens de bouw van het nieuwe stadskantoor omvat). Daarvoor zat zij vanaf 2003 voor het CDA in de gemeenteraad. Na het behalen van het gymnasiumdiploma studeerde Milène Junius Nederlands en Frans aan de lerarenopleiding Zuidwest Nederland. Na een verblijf van zes jaar in Engeland en Japen keerde zij terug naar Nederland, waar ze uiteenlopende functies vervulde. Zo was ze directeur van een grond- en kabelwerkbedrijf en richtte zij een uitzendbureau voor bouwpersoneel op.
Nadat zij in 1986 haar studie bouwkunde aan de Technische Universiteit Delft had voltooid, vestigde Marlies Rohmer zich als zelfstandig architect. Inmiddels telt haar bureau in Amsterdam vijftien medewerkers. Haar oeuvre omvat een breed scala aan projecten, met een prominente plaats voor scholen en andere onderwijsgebouwen. Ze ontving verschillende prijzen, waaronder de Nationale Scholenbouwprijs (in 2002 en 2008), de Internationale Scholenbouwprijs (2003) en de Zuiderkerkprijs (in 2007 en 2010). Marlies Rohmer geeft les aan architectuuropleidingen in binnen- en buitenland.
Nynke-Rixt Jukema richtte in 2005 in Leeuwarden haar eigen architectenbureau NRJ Architectuur op. Ze heeft een breed werkterrein dat zich uitstrekt van interieurs tot landschapsontwerpen. Nadat ze al eerder was genomineerd voor Archiprix, won zij in 2007 samen met Jasper van Zellingen de eerste prijs voor een van de locaties van Europan 9: de woonschepenhaven in Groningen. Ze manifesteert zich niet alleen als ontwerper, maar ook als criticus, spreker en docent aan verschillende onderwijsinstellingen.
Jord den Hollander is architect en filmmaker. Na zijn studie bouwkunde aan de Technische Universiteit Delft volgde hij een scenario-opleiding aan de London Filmschool. Hij maakte veelbekroonde televisieseries voor kinderen en documentaires over kunst en architectuur. Architectuurprojecten van zijn hand zijn de Stokkenbrug in Purmerend en Het Klokhuis in Almere. Den Hollander geeft les op de Design Academy in Eindhoven, de Nederlandse Film- en Televisie Academie in Amsterdam en de Academie van Bouwkunst in Amsterdam. Daarnaast is hij bestuurslid van de Stichting Rotterdam Maaskant en initiatiefnemer van het Architectuur Film Festival Rotterdam.
Tussen 2000 en 2007 was Michiel Hulshof redacteur van Vrij Nederland, radiocolumnist bij BNN en organisator van debatprogramma’s. In 2007 vestigde hij zich als China-correspondent in Sjanghai. Daar ontmoette hij de Nederlandse architect Daan Roggeveen, met wie hij Go West opzette: een denktank die zich bezighoudt met de Chinese megasteden. Het resulteerde onder meer in het boek How the city moved to Mr. Sun. Michiel Hulshof keerde in 2011 terug naar Nederland.
Olof Koekebakker, secretaris
Voorzitter en secretaris hebben geen stemrecht.