Ga direct naar inhoud

Stichting Grondvesten

Buitenplaats Brienenoord
Geoogst paviljoen waar Rotterdammers van alle rangen en standen bezig zijn met de toekomst

Zuidzijde met buitenruimte Buitenplaats Brienenoord
Zuidzijde met buitenruimte Buitenplaats. Foto Frank Hanswijk

Opdrachtgever en ontwerp

Eindverantwoordelijken en projecttrekkers:
Maurice Specht, Rineke Kraaij, Sander Zweerts de Jong

Ontwerp:
Superuse Studios

Planvorming en realisatie:
2016–2019

Projectbeschrijving

Het is een onwaarschijnlijk pand op een onwaarschijnlijke plek, het paviljoen van Buitenplaats Brienenoord. Het staat op een natuureiland in de Maas. Het vasteland is alleen te bereiken via een smalle ophaalbrug naar Rotterdam-Zuid. Hoog boven het eiland raast het autoverkeer over de Van Brienenoordbrug. Over de Nieuwe Maas trekt de binnenvaart voorbij. Op dat groene eiland heeft de Stichting Grondvesten een ‘denk-, speel- en werkplaats over de toekomst’ ingericht.
Dat gebeurde nadat de stichting een werkweek organiseerde in het toenmalige kampgebouw ‘De Arend en Zeemeeuw’. Het was een vergeten gebouw. Eigendom van de gemeente, maar die was zich daar niet van bewust. Ooit werden er zomerkampen georganiseerd. Op die plek dachten kunstenaars, wetenschappers, beleidsmakers en actieve Rotterdammers op verzoek van de stichting een week lang na over de toekomst van de stad. Prompt bood de beheerder het gebouw aan voor permanent gebruik.
Bouwtechnisch mankeerde er echter nogal wat aan. De gemeente adviseerde grootschalige renovatie of sloop en nieuwbouw. De stichting koos voor een derde optie, in lijn met haar ideeën over de toekomst: oogsten. Uit het materiaal van het oude pand stelde ze een nieuw pand samen. Het huidige paviljoen bestaat voor 65% uit materiaal afkomstig van De Arend en Zeemeeuw. 30% is van elders afkomstig en slechts 5% is nieuw. De Daniël den Hoedkliniek bijvoorbeeld schonk via de website oogstkaart.nl een invalidentoilet, radiatoren, kasten en plafondplaten. Zo ontstond een vorm van ‘materiaalgedreven architectuur’, bepaald door de materialen die beschikbaar kwamen.
De bouw is grotendeels uitgevoerd door vrijwilligers met zeer uiteenlopende achtergrond. Mensen met verschillende leeftijden, nationaliteiten, opleidingsniveaus en ervaring kwamen met elkaar in aanraking; onder hen gepensioneerden, reïntegreerders, uitkeringsgerechtigden. Sommigen bleven enkele weken, anderen zijn nog steeds betrokken. Ook in de financiering is de Rotterdamse samenleving nadrukkelijk aanwezig. De stichting ontvangt subsidies en sponsorbijdragen, en kent daarnaast ‘koffievrienden’: mensen die in ruil voor een donatie een jaar lang gratis koffie mogen komen drinken.

Juryoordeel

Buitenplaats Brienenoord heeft een unieke positie binnen het palet inzendingen voor de Gouden Piramide. De aard van de opdrachtgever, het oogsten van sloopmateriaal, de wijze van bouwen en financieren, uit alles spreekt een brede maatschappelijke basis en een grote betrokkenheid. En dat voor een gebouw met een toch wat moeilijk te definiëren functie. Er zijn aarzelingen bij de jury over de houdbaarheid op lange termijn. Maar juist bij deze wijze van bouwen maakt het niet zoveel uit over hoeveel tijd het gebruik stopt – tien, twintig, vijftig jaar? Er is tenslotte nauwelijks nieuw materiaal ingezet.

Speel- en werkplaats Buitenplaats
Speel- en werkplaats Buitenplaats. Foto Frank Hanswijk

Deel via social media