Heijmans Vastgoed wint met Het Funen in Amsterdam
Het project
Het Funen is een nieuwe woonwijk op een voormalig haven- en overslagterrein in het oosten van Amsterdam. De omstandigheden waren lastig, onder meer door wat zich in de directe omgeving bevond: de ‘achterkant’ van de aangrenzende Czaar Peterbuurt, het water van de Nieuwe Vaart en een drukke spoorlijn met zo ongeveer elke minuut een trein. Toch is men erin geslaagd om, beschermd door een doorlopende randbebouwing en een parkje, een intiem en autovrij woongebied tot stand te brengen. Het stedenbouwkundig plan, in combinatie met een weloverwogen landschapsontwerp, bood ruimte voor een opmerkelijke variatie in de bouwblokken, die door negen verschillende architecten zijn ontworpen. Door de complexiteit van de opgave en aanvankelijke twijfels over de marktkansen werden zowel de vasthoudendheid als de plooibaarheid van de opdrachtgever flink op de proef gesteld.
Ruimtelijk ontwerp: de Architekten Cie. (Frits van Dongen) , Landlab (Bram Breedveld) en diverse architecten
Uit het juryrapport
'Dat de jury erg onder de indruk was van deze inzending zat hem in de eerste plaats in de kwaliteit van de ontwerpen – in het bijzonder het stedenbouwkundig plan van Frits van Dongen en het landschapsontwerp van Bram Breedveld. Ook de gemeente Amsterdam verdient het te worden geprezen; die heeft namelijk consequent vastgehouden aan het openbare karakter van de buitenruimte. De kwaliteit van die buitenruimte, in het bijzonder de perfecte situering van het parkje, heeft er vervolgens voor gezorgd dat de hele Czaar Peterbuurt er door Het Funen enorm op is vooruitgegaan.
Uiteindelijk zijn het de prestaties van de opdrachtgever die door de jury worden gewogen. Ook hier is het oordeel lovend. Het begon in de jaren negentig met de durf van projectontwikke laar IBC om op deze achteraflocatie het avontuur aan te gaan. In 2000 werd IBC overgenomen door Heijmans Vastgoed, dat in het begin nogal huiverig aankeek tegen een project dat in niets leek op wat deze projectontwikkelaar gewend was. Al vlug toonde Heijmans zich echter ont vankelijk en vanaf dat moment heeft men er alles aan gedaan om Het Funen tot een succes te maken. Daarbij bleek de opdrachtgever lenig genoeg om te kunnen omgaan met veranderende omstandigheden. Zo werd bij de steeds onzeker wordende woningmarkt een investeerder aan gezocht om een gegarandeerd aantal woningen af te nemen. Een jurylid: ‘Een kwaliteit van deze opdrachtgever is dat hij bij veranderingen in de markt nieuwe inzichten heeft toegelaten, en daarbij toch het concept overeind heeft weten te houden.’
Publicatie
De beste inzendingen van de Gouden Piramide 2011 worden uitvoerig beschreven in de publicatie Ruimte in ontwikkeling.
Jury en overige genomineerden
Olof Koekebakker (secretaris), Elma van Boxel, Co Verdaas, Nol van Dooren, Yttje Feddes (voorzitter), David Hamers, Anna Vos en Michael van Gessel.
Voorzitter van de jury is Yttje Feddes. Zij is Rijksadviseur voor het Landschap en partner bij het bureau Feddes/Olthof Landschapsarchitecten. Als juryvoorzitter neemt Feddes de plaats in van rijksbouwmeester Liesbeth van der Pol, die zich om gezondheidsredenen heeft moeten terugtrekken.
Elma van Boxel geeft als medeoprichter en partner van bureau ZUS (Zones Urbaines Sensibles) leiding aan een internationaal team van architecten, stedenbouwers en landschapsarchitecten. ZUS won in 2007 de Maaskantprijs voor Jonge Architecten en maakt deel uit van het curatorenteam van de Internationale Architectuur Biënnale Rotterdam in 2012.
Noël van Dooren is zelfstandig landschapsarchitect, schrijver en onderzoeker. Eerder werkte hij bij HNS en maakte hij deel uit van de redactie van het vaktijdschrift De Blauwe Kamer. Van 2004 tot 2009 gaf hij leiding aan de afdeling Landschapsarchitectuur van de Academie van Bouwkunst in Amsterdam.
Michael van Gessel is landschapsarchitect. Na achttien jaar bij B+B te hebben gewerkt, waarvan de laatste zes jaar als directeur, werkt Van Gessel sinds 1997 als zelfstandig ontwerper van projecten op uiteenlopende schaalniveaus. Daarnaast treedt hij regelmatig op als supervisor en als lid van kwaliteitsteams.
David Hamers is cultuurwetenschapper, econoom en ruimtelijk onderzoeker. Hij is werk zaam als senior onderzoeker Stedelijk Gebied bij het Planbureau voor de Leefomgeving. Daarnaast is hij lector Stad en Land aan de Design Academy Eindhoven.
Co Verdaas is sinds 2007 gedeputeerde bij de provincie Gelderland, met in zijn portefeuille onder meer wonen, ruimte en water. Daarvoor was hij directeur van een woningcorporatie en Tweede Kamerlid voor de Partij van de Arbeid.
Leo Versteijlen was na zijn opleiding als architect onder meer vastgoedontwikkelaar en directeur bij Kristal Projectontwikkeling. Tegenwoordig is hij mede-eigenaar en directeur van SITE urban development bv, een adviesbureau voor gebieds- en conceptontwikkeling.
Anna Vos is architect-directeur van Anna Vos Concepts for Urban Change. Voorheen werkte ze bij onder meer MAB Development, adviesbureau BVR en de stedenbouwkundige diensten van Amsterdam en Utrecht.
Olof Koekebakker is jurysecretaris.
De voorzitter en de secretaris hebben geen stemrech
V.l.n.r. Frank Moerman (Woonbron Ontwikkelbedrijf), Karin Schrederhof (Woonbron Delft), Mireille Wiegman (projectorganisatie Poptahof) en Raymond de Prez (gemeente Delft)
Bij de vernieuwing van het schiereiland Katendrecht stond de gemeente Rotterdam met haar partners voor een dubbele opgave: de renovatie van het bestaande woongebied en de transformatie van de voormalige haventerreinen. Het ‘rauwe’ karakter van Katendrecht werd niet weggepoetst, maar welbewust ingezet om het gebied zijn bijzondere sfeer te laten behouden. Een groot deel van de vooroorlogse woningen wordt gerenoveerd, waarbij een deel wordt aangeboden als ‘kluswoning’. Als aanvulling op de bestaande woningvoorraad zorgt de nieuwbouw vervolgens voor nieuwe woonmilieus. Naast woningen omvat het programma ook voorzieningen, waaronder een brede school, een zorgcentrum en een Chinese kerk. In de gebiedsontwikkeling heeft samenwerking tussen de gemeente, de deelgemeente Feijenoord en de private opdrachtgevers Proper Stok en Woonstad Rotterdam steeds voorop gestaan.
Ruimtelijk ontwerp: Stadsontwikkeling Rotterdam en diverse architecten
Jurjen van Keulen en Esther van Bladel (Projectbureau Leidsche Rijn)
Midden in de grootste nieuwbouwlocatie van Nederland werd halverwege de jaren negentig driehonderd hectare tuinbouwgrond gereserveerd voor een park. West 8 maakte vervolgens een intelligent ontwerp, dat naast een aantal krachtige basiselementen – waaronder het Lint: een slingerende groene zone met een asfaltpad, tien kilometer lang – een grote mate van flexibiliteit heeft. Dat laatste is onontbeerlijk, omdat er van het begin af aan weinig zekerheid bestond over de beschikbare budgetten en de grondverwerving. In de randen van het park is op beperkte schaal en onder strenge beeldregie woningbouw mogelijk. Door de flexibiliteit van het plan kunnen steeds delen van het ontwerp worden uitgevoerd op plekken waar grond (en geld) beschikbaar komt. Het heeft ertoe bijgedragen dat de bewoners van Leidsche Rijn zich het park al snel hebben kunnen toe-eigenen.
Ontwerp park: West 8
Stefan Kuks
Het waterschap Regge en Dinkel treedt op als ‘vooruitgeschoven opdrachtgever’ van een project met vele participanten. Het doel van de herinrichting van het veertig hectare grote gebied is drieledig: het behoud en het versterken van de laatst overgebleven groene buffer tussen Hengelo en Enschede, het herstellen van de waterkwaliteit van de Elsbeek, en een forse uitbreiding van de bergingscapaciteit voor overtollig water. Er wordt gebruik gemaakt van het voor Nederland nieuwe concept van een ‘watermachine’ op basis van ecozuivering. Het resultaat is een sterke toename van het zelfreinigend vermogen van het oppervlaktewater. De ‘watermachine’ is meteen een recreatieve attractie. Vanwege de dominant aanwezige infrastructuur (een verkeersweg, een spoorlijn en een kanaal) is gekozen voor een krachtige ruimtelijk structuur, die veel wegheeft van een streepjescode.
Ruimtelijk ontwerp: Abe Veenstra en Eelerwoude
V.l.n.r. Lonneke Zuidwijk (Woonstad Rotterdam), Joeri Viergever (deelgemeente Feijenoord), Petra Rutten (Proper-Stok Ontwikkelaars), Jan Cees Blok (gemeente Rotterdam)
Purper en Amber zijn twee nieuwe woongebouwen in Poptahof – een Delftse woonwijk uit de jaren zestig waar tot voor kort verpaupering en sociaal-maatschappelijke problemen dreigden. In 2005 kwamen Woonbron en de gemeente overeen om in een gezamenlijke inspanning het tij te keren. De ingrepen beperken zich niet tot de fysieke vernieuwing; het sociale, economische en culturele programma is minstens zo belangrijk. Wijkbewoners zijn nauw betrokken geweest bij de totstandkoming van het masterplan. Cruciaal zijn de investeringen in de openbare ruimte. Het is dan ook niet zonder betekenis dat de transformatie van Poptahof is begonnen met de aanleg van een nieuw, centraal park. De jury: "Vaak zorgt de gemeente voor het raamwerk waarbinnen een corporatie aan de slag kan gaan. Hier hebben ze echt alles vanaf het begin samen gedaan."
Ruimtelijk ontwerp: Molenaar & Van Winden architecten en CHANGE.NL