Kirsten Schipper - jury 2026

‘Ik ben ooit begonnen bij het bureau van Marc Visser, Stedenbouw en Architectuurmanagement. Toenmalig Rijksbouwmeester Wytze Patijn maakte een publicatie over “goed aanbesteden” – een thema dat nog steeds actueel is. Ik mocht dat toen redigeren, samen met Atelier Rijksbouwmeester. Niet veel later trad Jo Coenen aan als Rijksbouwmeester met een ambitieus programma rond architectonische kwaliteit en met het bureau verzorgden we daarover de communicatie, onder meer naar de Tweede Kamer. Het betekende voor mij de kennismaking met de wereld van het architectuurbeleid.

Gouden Piramide

In 2005 ging ik verder als zelfstandige. Ik mocht mee helpen met de organisatie van de Gouden Piramide. Het was het jaar dat de gebiedsontwikkeling Blauwestad in Groningen won. Los van mijn betrokkenheid toen bij de prijs, ben ik van mening dat de Gouden Piramide er echt toe doet; de rol van de opdrachtgever in relatie tot de ruimtelijke kwaliteit is essentieel. Dat was ook het interessante toen het architectuurbeleid in Nederland tot ontwikkeling kwam eind vorige eeuw: het samengaan van cultuurbeleid en ruimtelijke ordeningsbeleid. OCenW en VROM trokken samen op en de culturele kant werd verbonden met de bouweconomie en het opdachtgeverschap. Het is een serieuze prijs, met een grote diversiteit aan opdrachtgevers die meedoen. Jammer is wel dat de Gouden Piramide niet meer zo toegankelijk is voor het grote publiek; nadat de Avro ophield met het uitzenden van de TV-documentaires in het programma Kunstuur is daar, behalve de website, niets meer voor in de plaats gekomen. Al is er tegenwoordig waarschijnlijk meer behoefte aan andere platformen. / Of iets als Al is het publiek tegenwoordig waarschijnlijk beter te bereiken via andere platformen.

Architectuurbeleid

In het kader van mijn proefschrift over het architectuurbeleid in Nederland kwam de prijs uiteraard ook aan bod, inclusief de voorlopers zoals de Bronzen Bever. Op een gegeven moment gingen ook de andere departementen meedoen en hadden we De Zeven Pyramides – voor wonen, infrastructuur en ga zo maar door. Dat werd toen wel heel groot maar ook heel versnipperd. Terugkijkend over de afgelopen 20 jaar denk ik dat de rijksoverheid met de Gouden Piramide echt iets stimuleert van culturele waarde, het geeft een impuls aan het architectuurklimaat als geheel. Hoe het daar nu mee nu mee gesteld is? Dat is ingewikkeld. Als je ziet wat het College van Rijksadviseurs doet met bijvoorbeeld het Young Innovators-programma, prima. Geldt ook voor de adviezen die worden uitgebracht. Maar van een samenhangend architectuurbeleid is jammer genoeg geen sprake meer.

Waar aanvankelijk veel organisaties – Architectuur Lokaal, Berlage Instituut, Stimuleringsfonds, IABR – direct steun kregen van de verantwoordelijke ministeries, moeten veel van hen nu elke vier jaar geld aanvragen via de Culturele Basisinfrastructuur. Vooral voor kleine instellingen is dat een ingewikkelde puzzel, die iedere vier jaar opnieuw gelegd moet worden. Ik denk: wanneer je als overheid bepaalde zaken echt wilt stimuleren, dan moet je daar ook voor staan. En dat niet via allerlei omwegen proberen te doen. Ik weet nog dat de aanvraag voor Architectuur Lokaal niet werd gehonoreerd, dat was echt paniek. Kort daarna viel het ook om, mede daardoor.

Culturele waarden

Het is maar weer helemaal afwachten welke politieke wind er de komende tijd gaat waaien. Het stimuleren van het klimaat voor ruimtelijke kwaliteit – op basis van een beleid dat zich mede richt op culturele waarden – is lastig in deze tijd. Ik heb enige tijd geleden een presentatie gegeven hierover in de Tweede Kamer maar dat sloeg totaal niet aan; het ging alleen maar om de vraag hoeveel woningen er gebouwd kunnen worden. Men had überhaupt geen idee wat architectuurbeleid was c.q. zou kunnen betekenen. Mijn proefschrift was ook niet echt positief gestemd, met als leidmotief the rise and fall van het Nederlandse architectuurbeleid. Voor de publieksversie die dit voorjaar uitkomt, heb ik er nog een hoofdstuk aan toegevoegd met daarin 12 recente projecten die allemaal een link hebben met dat architectuurbeleid. En die wat mij betreft agenderend kunnen werken, zoals de Nimeto-vakschool die in 2024 de Gouden Piramide won. Maar ook de dorpsuitbreiding in het Groningse Krewerd. Dat zijn projecten die opdrachtgevers kunnen inspireren, zowel aan de publieke als de private kant.’